Op de Open Forumdag bijt Minister van Cultuur, Jeugd en Sport Bert Anciaux de spits af van het namiddaggedeelte met een toespraak waarin hij stelt: “Ik sta hier als een realist, onwrikbaar in mijn overtuiging dat het verenigingsleven een cruciale hefboom kan betekenen voor een deugddoende, interculturele samenleving. Het verenigingsleven is een onmiskenbare factor in het welzijn en de welvaart van Vlaanderen en van iedereen die hier woont. Het is het symbool, een veruitwendiging van hoe onze samenleving bestaat uit ontelbare, dikwijls informele netwerken waarin mensen zichzelf en elkaar leren kennen.”

Daarmee is de aanzet gegeven voor het paneldebat over de rol van zelforganisaties. Het debat over zelforganisaties gaat over de vraag welke rol verenigingen van etnisch-culturele minderheden kunnen spelen in het streven naar participatie en respect. De Nederlandse onderzoeker Jean Tillie beschouwt zelforganisaties als scholen voor democratie: ze zijn goed voor burgerschap en participatie. Ann Demeulemeester, woordvoerster van de Staten-Generaal van het Middenveld (Verenigde Verenigingen) , sluit zich hierbij aan: zelforganisaties emanciperen en empoweren hun leden en stimuleren democratische inspraak. Zelforganisaties hebben een politieke functie omdat ze het beleid mee helpen voorbereiden, er een draagvlak voor creëren en het helpen uitvoeren.

Brussels staatssecretaris Brigitte Grouwels erkent dat het beleid behoefte heeft aan een georganiseerd allochtoon middenveld dat een gesprekspartner kan zijn van de overheid. Ze vindt het belangrijk dat er voldoende vrouwen actief zijn in zelforganisaties. Voor Söhret Yildirim, adviseur van Minister van Cultuur Bert Anciaux, is sociale activering van de achterban de kerntaak van verenigingen, maar ook hun signaalfunctie is belangrijk. De meeste sprekers benadrukken de vrijheid van verenigingen, ook om zich te verenigingen op basis van etnisch-culturele identiteit.

Annick De Ridder hamert erop dat gesubsidieerde verenigingen etnisch-cultureel gemengd moeten zijn. Geen van de sprekers vindt dat allochtone verenigingen op een eiland hoeven te zitten: netwerken is de boodschap. Hüseyin Aydinli van de Turkse Unie benadrukt dat de meeste verenigingen al samenwerkingsverbanden hebben. Indien de verenigingen sterker waren, zouden er dat nog meer zijn.

Aydinli zegt dat zelforganisaties te weinig slagkracht hebben om goed te kunnen werken. Het allochtoon verenigingsleven is noodgedwongen met veel verschillende onderwerpen tegelijk bezig. Zo zijn de erkende landelijke verenigingen van migranten socio-culturele organisaties maar ze houden zich ook bezig met onderwijs, tewerkstelling en andere niet-culturele thema’s. Zowel de zelforganisaties als de samenleving vinden het opnemen van deze thema’s belangrijk. In de praktijk nemen ze dossiers op die belangrijk zijn voor de emancipatie van hun mensen.

Aydinli wijst erop dat het allochtoon middenveld zelf bezig is met een emancipatiestrijd. Het is pas georganiseerd sinds het begin van de jaren 90. Tegenwoordig zijn enkele koepelorganisaties erkend als landelijke vereniging van migranten. Ze krijgen structurele ondersteuning van de Vlaamse overheid, maar die is maar goed voor het betalen van twee of drie medewerkers per federatie. Te weinig om de hele werking en alle thema’s op te kunnen nemen. De naar schatting 1.200 bestaande zelforganisaties moeten goed en structureel kunnen ondersteund worden door de landelijke verenigingen van migranten. Het allochtoon middenveld wil zo snel mogelijk mee zijn met het Vlaamse middenveld.

Aydinli heeft nog nooit gehoord van verenigingen die mensen weigeren op basis van hun achtergrond. Het is wel zo dat allochtone zelforganisaties eerst sterk in hun schoenen moeten staan en vaak daarna pas meer divers kunnen worden. Hij vindt dat men niet de fout mag maken, dat wanneer er wordt gezegd “verenigingen moeten openstaan voor iedereen” er alleen wordt gekeken naar de allochtone verenigingen. Ook Vlaamse verenigingen moeten open staan.

Concluderend kunnen we stellen dat de ideeën van de sprekers over de rol van zelforganisaties nauw aansluiten bij het basisstandpunt van het Minderhedenforum: zelforganisaties spelen een centrale rol wat betreft empowerment van etnisch-culturele minderheden en zijn bruggenbouwers.

Ook in andere debatten kwam de rol van zelforganisaties naar voor. In het debat over inburgering stelde Véronique Grossi voor om zelforganisaties een grotere rol te geven in het inburgeringtraject. Hiervoor zijn een betere erkenning en voldoende middelen noodzakelijk.

Elmira Erstukajeva benadrukt in het debat over vluchtelingen de rol van zelforganisaties voor de netwerking van asielzoekers en vluchtelingen met andere nationaliteiten. Josée Goethals geeft deze zelforganisaties daarbij een informerende en sensibiliserende rol. Pieter De Gryse van Vluchtelingenwerk Vlaanderen vindt dat ze moeten opkomen voor de rechten van vluchtelingen en asielzoekers. Ook hij vindt dat zelforganisaties meer erkend en ondersteund moeten worden.

Ook de deelnemers aan de workshop jongeren wezen op het belang van het middenveld. Verenigingen van allochtone jongeren of studenten, zetten zich in om jongeren te motiveren en hun potentieel te realiseren. Via deze verenigingen kan er ook meer wisselwerking komen tussen het beleid en de allochtone jongeren.

Het belang van inspraak van etnisch-culturele minderheden op lokaal vlak kwam ook aan bod in de workshop over de gemeenteraadsverkiezingen. De deelnemers vinden informatie over de Belgische politiek belangrijk, en kijken daarvoor vooral naar onderwijs en media. Om ideeën en problemen aan de gemeente door te geven, rekenen ze vooral op adviesraden en – opnieuw - de verenigingen. Ten slotte schaarden velen zich achter de bedenking: waarom moet je Belg zijn om rechten te hebben, terwijl je de plichten automatisch krijgt?

Tijdens de slottoespraak maant minister van Inburgering Marino Keulen de allochtone gemeenschap aan tot geduld. “Het departement inburgering en integratie bestaat nog geen 2 jaar. Pas op het einde van de vorige legislatuur is dit thema bovenaan op de politiek agenda gekomen en voor deze regering is dit heel nadrukkelijk een topprioriteit. We komen van nergens, laten we eerlijk zijn, en dat geldt niet alleen voor dit land of Vlaanderen, maar heel West-Europa.”