Migration Outlook 2009 maakt nog eens duidelijk wat sommigen al lang weten en velen niet willen zien. Creatieve oplossingen zijn dringend nodig om de dramatische ondertewerkstelling van etnisch-culturele minderheden in België en Vlaanderen aan te pakken. Het OESO-rapport leert dat de kloof tussen zogenaamde allochtonen en autochtonen bijna nergens zo groot is als in ons land. We zien de afstand zowel bij de onderwijskansen van minderheden als in werkloosheids- en werkzaamheidsgraad. Meest verontrustend is dat de kloof ook voor de tweede generatie bijzonder groot blijft - de OESO brengt de tot dusver onzichtbare tweede generatie sinds vorig jaar in kaart.

Minister Turtelboom trekt hieruit de les om enkel papieren te geven aan mensen van wie je kunt vermoeden dat ze hier ook een toekomst hebben (lees: migranten met een universitair diploma). Op deze discussie gaan we hier niet in. We willen het liever hebben over een Vlaamse bevoegdheid: de 43.000 niet-EU’ers en genaturaliseerde Belgen die officieel zijn ingeschreven als werkzoekend. Deze mensen zijn hier legaal. Een aanzienlijk deel van hen is hier geboren en getogen. Emancipatie via werk en onderwijs moet absolute prioriteit hebben, stelde Turtelboom terecht. “Zeker omdat we op die terreinen de slechtste van de Europese klas zijn.”

In bijna alle landen treft de economische crisis etnisch-culturele minderheden harder dan de autochtonen. Maar in België zijn ze verhoudingsgewijs nog een stuk slechter af. Onder meer, stelt de OESO, “omdat ze contractueel minder goed beschermd zijn en omdat ze worden getroffen door een selectief aanstellings- en ontslagbeleid (“hiring and firing”).” De crisis, stelt de rijkelandenclub verder, “annuleert ook de vooruitgang op de arbeidsmarkt die de immigranten de laatste jaren geboekt hadden”. Nochtans zijn het die mensen die nu aan de deur gezet worden, die straks onze welvaart moeten redden. Tegen 2015 zal het aantal personen dat met pensioen gaat groter zijn dan de instroom in de werkende bevolking, een verschijnsel dat vele jaren zal aanhouden. Nu al behoort drie op vier werkzoekenden tot een zogenaamde kansengroep (50 +, arbeidshandicap of allochtone origine). De volgende minister van Werk zal kortom waakzaam moeten zijn om te voorkomen dat de verslechtering van de arbeidsmarkt voor etnisch-culturele minderheden het herstel van de economie in gevaar brengt wanneer de groei weer inzet. “Het is essentieel dat integratieprogramma’s worden voortgezet, dat antidiscriminatiemaatregelen worden versterkt en dat immigranten in dezelfde mate als autochtonen profijt trekken van het actieve arbeidsmarktbeleid voor werklozen”, stelt de OESO.

Dat zo’n beleid voeren bijzonder moeilijk is hebben we uit de vorige legislatuur geleerd. Het volstaat namelijk niet werkzoekenden van allochtone afkomst te activeren, bedrijven moeten ook bereid zijn hen aan te nemen. Net daar knelt het schoentje. De uittredende minister van Werk heeft veel inspanningen gedaan om de tewerkstelling van etnisch-culturele minderheden te verbeteren. Allochtone werkzoekenden werden geconfronteerd met de sluitende aanpak van het activeringsbeleid, een streng maar rechtvaardig verhaal van rechten en plichten. Werkgevers hing men veel spreekwoordelijke wortels voor. Financiële impulsen tot 10.000 euro ontvingen bedrijven om zichzelf open te stellen voor diversiteit en de drempels in hun aanwervingsbeleid op te ruimen (diversiteitsplannen). Vakbonden, werkgeverskoepels en economische sectoren konden putten uit een legertje aan consulenten en een pak middelen om bedrijven hierbij te ondersteunen. Een echt succesverhaal werd het niet: nog steeds voert de overgrote meerderheid van de bedrijven geen diversiteitsbeleid.

Om écht een verschil te maken, moet de volgende Vlaamse regering een turbo op het beleid van evenredige arbeidsdeelname en diversiteit plaatsen. De nota Peeters vermeldt gelukkig - net als het Pact 2020 - alvast evenredige arbeidsdeelname van minderheden als belangrijke doelstelling. De voorbeeldfunctie van de overheid wordt terecht versterkt. Maar welke middelen zal men inzetten voor de privé-sector? Een duurzame investering in diversiteit en gelijke kansen op de arbeidsmarkt is geen overbodige luxe, al wordt dat in tijden van budgettaire krapte jammer genoeg door sommigen wel zo gezien.

Het antwoord kan wel eens eenvoudiger zijn dan velen denken. En neen, dan spreken we niet meteen over quota. Verplicht een diversiteitsbeleid voor alle grote en middelgrote bedrijven en organisaties die overheidsopdrachten uitvoeren of die het gros van hun werkingsmiddelen als subsidies van de belastingbetaler ontvangen. Stimuleer bovendien bedrijven die overheidsopdrachten uitvoeren, effectief via bestekken en contracten tot het professionaliseren van hun personeelsbeleid. Dit is net zo min een vorm van betutteling of dirigisme als het verstrekken van opleidingen op de werkplek dat is. Integendeel: het gebruik van sociale clausules is een efficiënt gebruik van overheidsmiddelen. In vele Europese landen zijn dergelijke clausules sterk ingeburgerd. Per slot van rekening gaat het om het geld van de belastingbetaler. Véél geld: alleen al de lokale besturen kopen jaarlijks voor meer dan 3 miljard euro aan goederen, diensten en werken. Dat cijfer loopt op tot 33 miljard als we àlle Belgische openbare aanbestedingen in beschouwing nemen. In tijden van crisis mag belastinggeld gerust wat opbrengen. Ook op sociaal vlak.

Naima Charkaoui, directeur van het Minderhedenforum