We vinden in VIA ook de visie van de etnisch-culturele verenigingen terug. Het Minderhedenforum pleitte op zijn congres in oktober voor 10% etnisch-culturele minderheden in alle geledingen en op alle niveaus van de samenleving: onderwijs, werk, wonen, enzovoort. Deze 10% stemt overeen met hun aandeel in de bevolking. We vinden deze doelstelling van evenredige deelname ook terug in het pact: “Discriminatie is uitgebannen, de evenredige arbeidsdeelname is verzekerd en de deelname van alle kansengroepen aan de andere domeinen van de maatschappij is proportioneel tot hun aandeel in de bevolking.”

Om deze doelstelling te halen, zetten de ondertekenaars vooral in op onderwijs en werk. Zo is de herkenning en erkenning van talent van etnisch-culturele minderheden een plechtige belofte. Dit talent wordt bovendien gestimuleerd opdat het aantal schoolverlaters zonder kwalificaties gehalveerd wordt in het volgende decennium. Ook de indirecte discriminatie op de arbeidsmarkt wordt bestreden. Elke Vlaamse onderneming en organisatie moet diversiteit een essentieel onderdeel maken van zijn beleid. Een ander objectief is dat de werkzaamheidsgraad van etnisch-culturele minderheden dubbel zo snel stijgt als die van de gemiddelde Vlaming. Daarnaast zal ondernemerschap extra gepromoot worden bij o.m. etnisch-culturele minderheden.

Onderwijs en werk zijn inderdaad sleuteldomeinen voor de participatie van etnisch-culturele minderheden in de samenleving. Maar ook in alle andere domeinen, zoals armoedebestrijding, zorg en gezondheid, zal er speciale aandacht moeten gaan naar de situatie van etnisch-culturele minderheden.

Hoe belangrijk de genoemde passages in het Pact ook zijn, volledig nieuw zijn ze niet. De overheid en de sociale partners staan al 10 jaar achter het idee van evenredige arbeidsdeelname, zoals opgenomen in het Pact van Vilvoorde uit 2001. Al 10 jaar wordt een vrijwillig impulsbeleid gevoerd, ook in sectoren die grotendeels met overheidsmiddelen werken. Kijken we nog verder terug in de tijd, dan valt op dat er al sinds het begin van de jaren ’80 een structurele ondervertegenwoordiging is van migranten en hun kinderen op de arbeidsmarkt. Een recent OESO-rapport toonde bovendien aan dat dit in ons land een groter probleem is dan in andere industrielanden. Ook ons onderwijs slaagt er niet de spiraal te doorbreken. Het PISA-rapport toont aan dat nergens elders de kloof tussen de schoolresultaten van kinderen uit een kansrijk gezin en die met een kansarmere achtergrond groter is dan in het Vlaams onderwijs.

Om de structurele ondervertegenwoordiging van etnisch-culturele minderheden in het onderwijs en op de arbeidsmarkt op 10 jaar tijd te keren, is niet alleen een consensus nodig over het doel. Ook over de middelen moeten knopen worden doorgehakt. Dé grote uitdaging voor de volgende Vlaamse Regering is immers om deze ambitieuze doelen te halen in 2020. Daarbij zal een beetje bijsturing van het bestaande beleid onvoldoende zijn. Een beetje meer van hetzelfde volstaat immers niet: er zijn – om het in de termen van Vlaanderen in Actie te zeggen – echte doorbraken nodig.

Zo moet voor het Minderhedenforum in 2020 elk bedrijf in Vlaanderen een personeelsbeleid hebben waarin diversiteit volledig geïntegreerd is. Dat betekent dat zowel bij rekrutering, selecties, onthaal, promotie, vorming en opleiding, communicatie van het bedrijf enzovoort, men gelijke kansen garandeert én zich bewust is van de mogelijke (markt!)meerwaarde van diversiteit. De aanpak met alleen vrijwillige, gesubsidieerde diversiteitsplannen, zoals die vandaag bestaat, volstaat op korte termijn niet om meer bedrijven te bereiken. Er is een aangescherpt beleid nodig dat bedrijven die overheidsopdrachten willen uitvoeren contractueel verplicht om hun personeelsbeleid bij te schaven. Sectoren moeten verplicht worden engagementen te nemen. Even circuleerde een voorstel om voor bedrijven vanaf 50 werknemers diversiteit te verplichten, maar dat sneuvelde in het sociaal overleg. Idem dito voor een voorstel dat bedrijven verplicht om een nulmeting te doen van de diversiteit op hun werkvloer.

Op het vlak van onderwijs moeten we in 2020 zover staan dat elke jongere het onderwijs afmaakt met de kwalificaties die overeenstemmen met zijn talenten. Momenteel zien we nog dat jongeren met een etnisch-culturele achtergrond ondervertegenwoordigd zijn in bijvoorbeeld ASO, KSO en het hoger onderwijs. Het is hoog tijd dat we hier komaf mee maken. Daarvoor zullen alle betrokkenen in het onderwijs volop de kaart van gelijke kansen moeten trekken. De overheid, de onderwijskoepels, de CLB’s, elke individuele school en elke individuele leerkracht moeten hier volop hun schouders onder zetten. Te vaak nog zien we dat gelijke kansen op het terrein als een luxe worden beschouwd, als een extraatje bovenop de eigenlijke kerntaak. Is het garanderen van gelijke ontplooiingskansen voor elk kind dan niet de essentie - of zelfs de bestaansreden - van het onderwijs?

Een andere doorbraak zou zijn dat de etnisch-culturele diversiteit van de samenleving ook weerspiegeld wordt in het lerarenkorps. Leerkrachten hebben namelijk een voorbeeldfunctie, zowel naar kinderen (en ouders) uit etnisch-culturele minderheden als die met een autochtone achtergrond. De eerste groep krijgt die op die manier een extra stimulans om verder te studeren. De tweede groep zal eventuele stereotypes over etnisch-culturele minderheden kunnen bijstellen.

Een algemene doorbraak ten slotte, zou zijn dat men etnisch-culturele minderheden eindelijk herkent en erkent als belangrijk human capital van onze regio. Hier ligt nog een gigantisch onontgonnen terrein, op voorwaarde dat men het potentieel ervan wil zien. VIA blijft voorlopig nog blind voor interessante zaken die etnisch-culturele minderheden kunnen bieden naar andere aspecten van 'Vlaanderen in Actie'. Vlaanderen wil zijn meertaligheid verder ontwikkelen. Heeft men al eens gedacht aan het enorm potentieel aan meertaligheid dat bij etnisch-culturele minderheden bestaat? Waarom blijft men dan doen alsof de ontwikkeling van deze moedertalen per definitie ten koste zou gaan van een goede beheersing van het Nederlands? Is enkel de autochtone Vlaming voor meertaligheid in de wieg gelegd? Nog iets: Vlaanderen wil verder internationaliseren. Heeft men al eens gedacht aan het potentieel van de internationale netwerken die veel etnisch-culturele groepen hebben, niet alleen met hun land van herkomst maar met uitgeweken familie en vrienden in Europa, Amerika en de hele wereld? VIA wil dat Vlaamse bedrijven meer innoveren. Kan men bedrijven er dan meteen bij vertellen dat divers samengestelde teams de creativiteit stimuleren?

Er is kortom een nieuwe visie op gelijke kansen nodig, met geloof in de meerwaarde voor de hele economie en samenleving. Meteen moet er ook ruimte zijn voor uitzonderlijke en tijdelijke inhaalmaatregelen om dit potentieel aan te boren. Het besef moet groeien dat dergelijke maatregelen geen uitzondering vormen op het principe van nondiscriminatie. Als gelijke kansen, en daarmee het beleid, in 2020 nog steeds even halfslachtig wordt ingevuld als nu, blijft echte economische, sociale en culturele participatie buiten handbereik. De vrome wens van de minister-president om Vlaanderen een van de 5 Europese topregio’s te maken, is bijgevolg slechts haalbaar wanneer etnisch-culturele minderheden kunnen participeren.

Naïma Charkaoui, coördinator Minderhedenforum

Maarten Messiaen, stafmedewerker tewerkstelling

Sanghmitra Bhutani, stafmedewerker onderwijs