Deze tekst verscheen als opinie in De Standaard op 5 oktober 2007

Het Minderhedenforum is bijzonder ontstemd over de vermeende racistische praktijken bij de aanwerving door de Deutsche Bank en het interimbedrijf Mailprof. Het enige positieve aan de zaak is dat het de samenleving weer eens met de neus op de feiten drukt dat discriminatie van allochtonen heus geen fabeltje is. De interculturele organisatie Kif Kif zorgt er met zijn juridische klacht meteen voor dat de zaak – mogelijk – niet blijft steken op het niveau van morele verontwaardiging.

Het is geen toeval dat het ook bij de Deutsche Bank ging om vacatures in onthaal- en verkoopfuncties. Het schandalige order om “exotische personen” te weigeren is allicht ingegeven door vermeend racisme bij klanten. Ook bij Feryn en bij Eurolock ging het om verkoopfuncties. “Een vreemdeling die beveiliging zal verkopen, dat heb ik nog niet gezien,” stelde de Drongense beveiligingsfirma die werd veroordeeld voor racistische discriminatie.

Als bedrijven al werknemers van allochtone origine aanvaarden, dan geldt dat meestal alleen zolang ze in de backoffice relatief onzichtbaar blijven voor de buitenwereld. Zelfs de stad Antwerpen voerde een hoofddoekenverbod in voor loketfuncties en geeft daarmee klaarblijkelijk toe aan de groeiende vijandigheid tegen islam / moslims.

Er is nog een tweede parallel tussen de zaken Eurolock en Deutsche Bank: de strafbare discriminatie werd zwart op wit in een e-mail geschreven. Zo’n verregaande vorm van onvoorzichtigheid is uitzonderlijk in discriminatiezaken. Meestal wordt het misdrijf niet stoemelings te boek gesteld en rondgemaild door slordige werknemers. De instructie wordt, al dan niet van bovenaf, op subtiele maar verstaanbare wijze doorgegeven aan de mensen die instaan voor de rekrutering en de selectie.

We moeten ons dan ook geen illusies maken. Als Deutsche Bank (of het uitzendbedrijf Mailprofs) schuldig bevonden worden, zullen bedrijven nog nauwer gaan toekijken op wat werknemers op papier zetten. Naarmate het besef groeit dat discriminatie strafbaar is, zullen er steeds minder materiële bewijzen te vinden zijn van discriminatie. De smoking gun zal verdwijnen, maar de discriminatie zal blijven bestaan. Een telefoontje, een verdoken toespeling, een ongeschreven bedrijfsregel zullen volstaan om allochtone kandidaturen op discrete wijze af te voeren richting prullenmand.

Voor de allochtone sollicitant zal het nettoresultaat hetzelfde zijn. Hij of zij merkt dat zijn kandidatuur niet weerhouden wordt, terwijl iemand met een vergelijkbaar profiel wel wordt uitgenodigd op gesprek.

Dat is ook de reden waarom allochtone verenigingen al jaren aandringen op een wetgeving die slachtoffers ondersteuning biedt bij het verzamelen van aanwijzingen van discriminatie. Het werken met twee identieke testgroepen met een ander kleurtje –de vaak besproken praktijktest – is één manier om het bestaan van discriminatie bloot te leggen.

De nieuwe discriminatiewet van 10 mei 2007 voorziet nu eindelijk een beetje ondersteuning van slachtoffers bij de bewijsvoering. Er staat een lijst van voorbeelden die slachtoffers kunnen helpen om een vermoeden van discriminatie hard te maken, zoals ongelijke behandeling van vergelijkbare personen. Met wat goede wil kunnen rechters er praktijktests mee toelaten. Voor de duidelijkheid: het gaat hier om een praktijktest-light: niet-geregelde tests die uitgevoerd worden door belangenorganisaties. Een weerlegbaar vermoeden van discriminatie,  niets meer - maar ook niets minder.

Het is bijzonder verontrustend dat zelfs deze minimale ondersteuning van slachtoffers nu gecontesteerd lijkt te worden door de partijen die de komende federale regering gaan vormen. In de eerste formatienota ‘De kracht van mensen” stond nog het voornemen om “ruime bekendheid te geven aan de nieuwe antidiscriminatie- en racismewetten die onlangs in werking zijn getreden.” In de tweede formatienota is dit lovenswaardige voornemen echter vervangen door precies het omgekeerde: de regering neemt “initiatieven om de antidiscriminatiewetten … te heroriënteren waarbij de regering zich beperkt tot het correct omzetten van de Europese richtlijnen terzake.”

De formateursnota zegt dus: schrap die minimale bescherming voor slachtoffers maar. Als het niet zwart op wit op papier staat dat de werkgever, de verhuurder of de uitbater geen allochtonen wenst, kan je als slachtoffer van discriminatie op geen enkele manier je claim bewijzen. De zaak Deutsche Bank bewijst nochtans eens te meer dat een degelijke wet én een degelijke bewijsvoering onontbeerlijk zijn om discriminatie aan te pakken. De uitdaging van de nieuwe regering zal er dan ook in bestaan om deze instrumenten te versterken, niet ze uit te hollen. Want als mijnheer Leterme de kracht van mensen echt wil valoriseren, kan hij het zich niet permitteren om te morsen met talenten, ook al zijn ze “exotisch”.

Naima Charkaoui, coördinator Minderhedenforum