De vorming ging van start met een opwarmronde, waarbij iedere deelnemer aan de hand van een zelf gekozen voorwerp moest illustreren wat leiderschap voor hem/haar betekende. De een benoemde dit als het goed verwoorden van ideeën , de ander maakte via de kapiteinsband van een voetballer duidelijk dat aanpassingsvermogen een cruciale rol speelt in het zijn van een goede leider. Andere aspecten die aan bod kwamen (met behulp van zulke uiteenlopende voorwerpen als agenda's, wegwerphandschoenen en afbeeldingen van Nelson Mandela, Kemal Ataturk en Willem van Oranje) waren actieve luisterbereidheid, lichaamstaal, vertrouwen in de achterban en het doorgeven van waarden. "Je moet weten waar je vandaan komt, om te zien waar je naartoe wilt", zei één deelnemer, terwijl iemand anders vermeldde dat leiderschap opnemen ook moed vergt, waarbij angsten overwonnen moeten worden.

Na deze opwarming vertelde Navid Otaredian hoe men kan omgaan met dilemma's. Want die ontstaan onvermijdelijk wanneer men zich als leider van een minderheid wil profileren. In dialoog gaan en voor transparantie zorgen, is de betrachting van iedereen (nu ja, de meesten) maar daarbij verzandt men vaak in een compromismodel. Dit houdt in dat het eindresultaat iets is dat niemand tegen de schenen schopt, maar ook niemand kan begeesteren. Veel beter kan men streven naar een win-winsituatie, waarbij inherent verschillende belangen verzoend worden. Om dit te illustreren gebruikte Navid een aantal mooie metaforen, zoals het feit dat het Chinese woord voor crisis eigenlijk als 'gevaar' én 'kans' vertaald moet worden en dat je meer samen bereikt dan alleen, ook wel bekend als co-creatie.

De mooiste metafoor was echter die van het bloemenveld. Wanneer er in een geel bloemenveld één rode bloem groeit, heb je twee keuzes. Ofwel trek je de bloem uit en kies je voor het starre, koppige, onveranderlijke. Ofwel laat je hem staan en heb je de kans op mooie kruisingen. Wie zich als leider wil opwerpen, kiest best voor de laatste optie. Wees dus een bloemist, zei Navid, en zorg ervoor dat je een mooi boeket kan samenstellen.

Vervolgens werd er dieper ingegaan op de verschillende invullingen die men aan het begrip leiderschap kan geven. De kernwoorden integriteit, relaties/contacten, tijd en managen passeerden hierbij de revue. Hoe men deze kernwoorden invult, is geen kwestie van een goede of slechte keuze, maar wordt bepaald door persoonlijke en culturele eigenschappen.

Nu was het de tijd voor Jacqueline Randall om het woord te nemen. Zij benoemde een aantal leiderschapsstijlen. Men kan zich tot een inclusieve leider ontpoppen door zelfbeperkende beelden te doorbreken en zo een groep de kans te geven tot bloei te komen. Een andere optie is om voortdurend een luisterend oor te bieden en daardoor empathie te kweken zodat mensen het beste van zichzelf durven geven. Dit noemt men dienend leiderschap. Authentiek leiderschap gaat dan weer uit van 7 schillen die men als een ajuin kan pellen. De eerste schil staat voor de omgeving, de tweede voor gedrag, de laatste voor authenticiteit en missie. Ook het VIA-coaching model haalde Jacqueline aan, waarbij VIA staat voor Vocation (waarom doen we iets?), Integration (verschillende rollen op een rij zetten en benoemen) en Alignment (deze rollen op 1 lijn krijgen). Het streven is steeds naar die Alignment, omdat de weg naar iets belangrijker is dan de bestemming zelf.

Daarna werden enkele specifieke cases besproken en geanalyseerd door de deelnemers. Hoe kan men verschillende visies verzoenen, was één vraag. Door eerst ieders belang in kaart te brengen en vervolgens geweldloze communicatie te hanteren het ogenschijnlijk simpele antwoord. En wat te doen als een leidinggevende niet erkend wordt door een ondergeschikte? Opnieuw bleek geweldloze communicatie het toverwoord, gekoppeld aan het analyseren van mogelijke selectieve perceptie.

Navid nam vervolgens opnieuw het woord om aan te tonen hoe diversiteit economisch gemeten kan worden (als hij dit niet weet, wie dan wel, want hij is momenteel bezig aan een boek over het onderwerp). Zijn bedrijf, dat verschillende werknemer van diverse afkomst telt, maakt Nederlandse bedrijven bekend in het buitenland door persoonlijke contacten aan te spreken, waardoor een netwerkproces in gang wordt gezet dat introductie op de buitenlandse markt vergemakkelijkt. Navid haalde eveneens aan dat innovatie en diversiteit hand in hand gaan. Dit vereist ook dat het onderwijs ondernemender wordt, waarbij kritisch omgaan met je visie en de omliggende wereld een ijkpunt is. De deelnemers van het Jongerennetwerk zullen deze gedachte zeker meenemen tijdens het lopende traject rond de onderwijshervorming van de Commissie Monard.

De vorming werd afgerond met nog een aantal belangrijke grondregels volgens De Baak. Zo moet men volgens hen afstand kunnen nemen van vraagstukken zonder identiteit uit het oog te verliezen. Om het met de woorden van wijlen John F. Kennedy te zeggen: "Don't ask what your country can do for you, ask what you can do for your country." (Uit de groep kwam echter ook de stem dat men van een gedeelde verantwoordelijkheid moet vertrekken). Navid raadde de deelnemers ook aan verder in te zetten op ondernemend onderwijs. dat zal immers resulteren in meer zelfvertrouwen en de weerstand tegen verandering helpen opheffen. En dat is, volgens De Baak, dé sleutel tot succes in leiderschap.

Hakim Benichou, stafmedewerker Minderhedenforum.NET