Reeds vanaf de inleiding werd de aandacht van de aanwezigen vastgehouden. Filosoof Ludo Abicht vertrok namelijk van de gedachte "Moeder, waarom leven wij?", een van de grote levensvragen die zowel kinderen als ouderen als iedereen er tussenin zich geregeld stelt. Ook de filosoof zelf werd er recent nog mee geconfronteerd, toen zijn grote collega Jaap Kruithof ten grave werd gedragen. Vaak zoeken kinderen hiervoor eerst een antwoord bij hun ouders voor ze zelf op onderzoek uitgaan. Godsdienst is hierbij een van de aspecten die een antwoord tracht te bieden. Hierna schakelde Ludo Abicht over naar een betoog over hoe de verzuiling Vlaanderen vroeger in zijn greep had en stelde hij de vraag of de huidige multiculturele maatschappij naar een nieuwe verzuiling gaat. Hij dacht hierbij niet aan een clash der beschavingen (zoals gepropageerd door het boek van Samuel Huntington) maar eerder aan een botsing der fundamentalisten, die er in alle overtuigingen zijn. Daarom pleitte de dialoog voor een dialoog tussen de humanisten in elk geloof, met ruimte voor vrije meningsuiting en respect.

In het aanwezige panel werd die mening gedeeld door vertegenwoordigers van diverse overtuigingen. Jona bekeerde zich tot het Joodse geloof, Hans is als katholiek lid van de

Interdiocedane Jeugddienst IJD, Fran noemt zichzelf een vrijzinnige humanist en Hilmi zat in het panel vanwege zijn islamitische overtuiging. Met de vraag of geloof belang heeft in het gewone leven van de panelleden opende moderator Sarai Degraef het debat. Zowel Jona als Hans vonden het niet gemakkelijk om in de maatschappij van vandaag uit te komen voor hun geloof, maar onderschreven wel het belang hiervan. Hilmi beaamde dit: hij groeide op in een gehucht waar hij de enige moslim was en moest dus zelf zijn weg zoeken in geloof, o.a. door tijdens zijn studies in Gent de grote diversiteit in elk geloof te ervaren. Hij zoekt in zijn overtuiging vastberaden diepgang. Fran 'erfde' de vrijzinnigheid van haar ouders, maar vond het ironisch dat die zelf niet leefden zoals ze het aan haar vertelden. Ook als vrijzinnige is een uiting van geloof dus niet evident.

Stemmen van diverse meningen komen bovendien in de media te weinig aan bod, meende het panel vervolgens. In het katholieke geloof richt de media bijvoorbeeld steeds de spots op de paus, hoewel Hans het ook niet altijd met diens meningen eens is. Onder meer de uitspraken van de paus doen wel eens de vraag rijzen of religie niet botst met de hedendaagse maatschappij. Hilmi en Jona pikten hierop in door te vermelden dat christelijke feestdagen wettelijke vrije dagen zijn, maar hun geloof nog niet op die manier erkend wordt (in het Westen). Jona haalde het voorbeeld aan van hoe op winterse vrijdagen de zon al vroeg ondergaat, waardoor het naleven van de sabbat moeilijk wordt op een werkdag. Hilmi sprak ook over het gebrek aan gebedsplaatsen.

Geregeld maakte de moderator een terugkoppeling naar de inleiding van Ludo Abicht. Zo ook in de vraag of een pluralistische samenleving geen paradox is. Veel mensen hebben bijvoorbeeld een basiskennis van de meerderheidsgodsdienst terwijl een kleine groep veel kennis heeft van hun minderheidsgodsdienst. Vragen over religieuze identiteit, die bij minderheden vaak terugkomen, konden eveneens aan dit dilemma gekoppeld worden. Hans vermeldde dat voor protestanten de Bijbel dé basis van hun geloof is, maar dat jonge katholieken vaak eerder rituelen volgen 'omdat de bomma het wil'.

Eenmaal het 'waarom' van geloof min of meer afgehandeld was, verschoof de discussie naar het 'wanneer' van het geloof. Gaan wij geloven naar aanleiding van crisismomenten of wordt het ons gewoon met de paplepel meegegeven? Hilmi zat in het laatste kamp en was daar ook blij mee. Hij vond dat zijn geloof zijn waardenkader definieerde en benadrukte dus ook de maatschappelijke functie van de islam. Ook Hans is katholiek omdat zijn ouders het waren, maar dat neemt niet weg dat hij in zijn apenjaren ook rebelleerde. Voor kinderen vond hij geloof niettemin belangrijk, zeker omdat dit een plaats inneemt in het leven van alledag. Het helpt namelijk bepalen wie je bent. Jona kon hier wel inkomen. Zij werd opgevoed als atheïst, maar haar nieuwsgierigheid werd geprikkeld toen ze naar een katholieke school werd gestuurd. Uiteindelijk koos ze uit alle religies het judaïsme omdat dit haar het meest aansprak. Fran ging, in tegenstelling tot de andere panelleden, eerder op zoek naar geloof bij crisismomenten. Wel stipte ze aan dat humanisme als overtuiging serieus genomen moet worden: velen noemen zich humanist, maar weinigen zijn het.

'En is jullie geloof dan het enige ware geloof?' wou de moderator vervolgens weten. Hans antwoordde door te zeggen dat hij zin geloof vollédig wil beleven. Hiervoor met hij dus erkennen dat zijn geloof waar is. Dit betekent echter niet dat men zich omwille van het geloof mag afzetten tegenover anderen, vond hij. Jona repliceerde dat iedereen recht heeft op zijn/haar eigen waarheid. Een illustratief Joods spreekwoord luidt bijvoorbeeld "twee Joden, drie meningen". Fran gaf toe dat humanisten vroeger dachten dat ze beter waren dan anderen. "Wij tolereerden andere gelovigen," sprak ze, maar ze is blij dat ook het humanisme tegenwoordig van dit anti-denken is afgestapt. Hilmi haalde tenslotte de filosoof Al-Ghazali aan, die kennis indeelde op 4 niveaus: rationaliteit, spiritualiteit, ervaring en herinnering. Voor Hilmi komt het er in geloof dan ook op aan om een evenwicht te vinden tussen het spirituele niveau van de absolute waarheid en het rationale niveau, waarin men openstaat voor elkaars visie.

Nu dit was uitgeklaard, werd de vraag gesteld of geloof je kan helpen in de multiculturele samenleving. Ja, klonk het volmondige antwoord van Fran. Zij werd verliefd op een katholiek en begon daardoor na te denken over de rol die rituelen bij humanisten kunnen spelen. Haar verliefdheid leidde dus onrechtstreeks tot een verdieping vanuit geloof, en dit kan het samenleven met andere overtuigingen enkel ten goede komen. Jona gaf echter tegengewicht door aan te halen dat het voor Joden in Brussel niet evident is om in het Hebreeuws met elkaar te converseren. Hans beaamde dat we in deze maatschappij (te) vaak naast i.p.v. met elkaar leven. Hilmi kreeg zelfs de zaal op zijn hand door te stellen dat we eerder in een multiculinaire dan in een multiculturele samenleving wonen. We hebben meer kennis over elkaar van de televisie dan door persoonlijk contact, meende hij.

Graag hadden de panelleden nog verder doorgeboomd hierover, maar nu werd het toch tijd om ook het publiek in het gesprek te betrekken. Karolien, ex-medewerkster van het Minderhedenforum, wou weten hoe de panelleden de in haar ogen wankele verhouding zagen tussen wetenschap en geloof. Hilmi vond dat de twee niet noodzakelijk hoeven te botsen. Ze vullen elkaar eerder aan, zei hij, en hij haalde hierbij nogmaals de 4 niveaus van Al-Ghazali aan. Hans beaamde wat Hilmi zei. Een andere deelnemer wou graag terugkomen op 'Dé Waarheid' die sommigen religieuzen in pacht menen te hebben. Hilmi repliceerde door te stellen dat 80% van de Koran gecontextualiseerd kan worden en dat slechts de overige 20% over het absolute dan wel tijdloze gaan.

Op deze noot eindigde het gezamenlijke gedeelte van de avond, waarna de deelnemers verdeeld werden over verschillende groepen om aan de hand van diverse thema's verder met elkaar in dialoog te gaan over geloof. Het gesprek in de groepen werd geleid door personen die de eerdere vorming gespreksleider van het Jongerennetwerk hadden gevolg. De resultaten werden neergeschreven op papieren flappen. De neerslag hiervan kan je binnenkort op deze site lezen. De volgende thema's kwamen aan bod:

• onderwijs en arbeid
• opvoeding
• vrije tijd
• relaties, familie en vriendschap
• de maatschappij en ethische vragen
• geloof in het algemeen

De avond werd afgesloten door Ludo Abicht, die langs alle groepen was gepasseerd en vooral de manier waarin we van elkaar verschillen als interessant bestempelde. Ook het probleem van het lijden in het geloof had hij als intrigerend topic opgepikt. In de zorgsector botst bijvoorbeeld de realiteit soms met geloofswaarden. De moeilijkheden van een multiculturele samenleving in pluriformiteit zag hij vooral terugkomen in huwelijken en schoolvakken als biologie. Niettemin vond hij dat iemand tegelijkertijd gelovig en een Darwinist kon zijn. Wat is echter een geloof en wat een sekte, filosofeerde hij verder, want "een taal is ook slechts een dialect met een leger." In Dialoog over Geloof bracht kortom veel nieuwe vragen naar de oppervlakte en dat sterkte Ludo Abicht in zijn mening dat dergelijke iniatieven ook elders (bv. in scholen) opgestart moeten worden. Hakim van Minderhedenforum.NET kon zich bij dit laatste enkel aansluiten, maar onderstreept dat voor het Jongerennetwerk het even belangrijk is om stil te staan bij de overeenkomsten tussen mensen als bij de verschillen. Deze dialoog over geloof gaf in ieder geval een positief signaal naar de toekomst toe, vond ook Stijn - voorzitter van de Vlaamse Jeugdraad - die de gehoorde opinies wellicht zal meenemen in het schrijven van een advies over de materie. Te oordelen naar de tevreden gezichten op de afrondende receptie is een dialoog over zingeving ook voor de deelnemers alvast het herhalen waard.

Hakim Benichou, stafmedewerker Minderhedenforum.NET