De avond werd geopend met een rondje langs de deelnemers waarin zij hun verwachtingen over de vorming konden uiten. Het feit dat een van de participanten hierbij niet volledig uit zijn woorden geraakte, werd meteen aangegrepen door Kristof Van Rossem om het belang van heldere verwoordingen in een gesprek uit de verf te doen. Hij gaf tegelijkertijd de structuur van de avond aan. Eerst zou de deelnemers de technieken van verduidelijking diets gemaakt worden, vervolgens kwamen de verschillende registers die men in een gesprek kan gebruiken aan bod, om ten slotte op basis van de opgedane theorie een oefening in gespreksleiden tot een goed einde te brengen.

In een gesprek kan men feitelijk uitgaan van twee vaardigheden, luidde de theorie. Men kan divergentie nastreven, waarbij verschillende meningen naast elkaar bestaan. Maar men kan het ook over de boeg van convergentie gooien: hierbij wordt getracht de meningen naar elkaar toe te brengen, om bijvoorbeeld tot een compromis te komen. Bovendien benadrukte de lesgever het belang van de 'niet-wetenhouding': in de vragen die men stelt mag (impliciet dan wel expliciet) geen waarde-oordeel voorkomen. Dit kweekt immers meteen vertrouwen tussen gespreksleider en de deelnemers. Ook moest volgens Kristof Van Rossem voor een geslaagd gesprek de beleefdheid doorprikt worden, aangezien dit meer ruimte creëert voor aangescherpte beweringen.

Vervolgens was het de beurt aan de deelnemers om zelf aan het werk te gaan. Zij kregen een foto voorgeschoteld waaraan ze een bewering moesten koppelen, volgens het wiskundige principe van x=y want z. Zo kon een foto waarin twee lachende mensen met een kindje (x) leiden tot de bewering dat het koppel gelukkig is (y) want ze keken al lang uit naar een kind (z). 'Scherp slijpen' heette dit principe. In een bewering zit echter ook vaak een verborgen premisse (in dit geval: lang uitkijken naar iets maakt gelukkig). Een goede tip van Kristof Van Rossem was om hierop in te gaan in een gesprek, aangezien dit een verdieping van het gesprek kan verwezenlijken.

Het volgende punt op de agenda waren 'registers'. Uit een reeks van 10 stellingen werd deze uitspraak gekozen: "Hier rijdt maar één soort jongeren met een dikke BMW". Reageren op deze uitspraak kan op verschillende manieren en deze keuze zal de rest van het gesprek bepalen. Een mogelijke wedervraag is bijvoorbeeld 'Hoeveel soorten jongeren zijn er dan?'. In het algemeen kan je drie categorieën of registers onderscheiden, wist Kristof Van Rossem: ethos (op basis van de wil), pathos (op basis van het gevoel) en logos (op basis van het verstand). In de praktijk lopen deze drie echter vaak door elkaar, wat de vraag hoe we ermee omgaan des te relevanter maakt.

Als reactie op iemand die zijn woede uit, kan je bijvoorbeeld vertrekken vanuit een pathetische reflex ("Wil je erover spreken?") maar ook vanuit de logos ("Waarom ben je kwaad?"). Vooral het hanteren van de pathos vereist geregeld een evenwichtsoefening, omdat - zoals eerder al aangehaald - geen oordeel in de repliek aanwezig mag zijn. Om het gesprek in een constructieve sfeer te laten verlopen, kan het eveneens helpen om in de vraagstelling de woede van de gesprekspartner trachten te kaderen, oftewel te thematiseren.

Los van de personen zelf zijn er nog 3 basisreacties die eigen zijn aan het communicatie-proces: erkennen, negeren en verwerpen. Om de meest interessante van deze reacties (erkenning) meer kans te geven, helpt het vaak om onderscheidingen te hanteren. Dit werd duidelijk tijdens de vorming toen een van de deelnemers te kennen gaf al een tijdje niet volledig mee te zijn met elementen van de vorming. Prompt stelde Kristof Van Rossem de vraag met welk onderdeel de deelnemer niet mee was, waardoor bleek dat dit de fotoproef was. Door dit onderscheid te maken, verloopt het gesprek ineens heel wat helderder en constructiever. Alle bovenstaande tips dragen overigens bij tot het onderscheid tussen discussie en dialoog.

Nu de theorie achter de rug was, werd het tijd om echt een gesprek te voeren. Als gespreksleiders werden Veerle en Hilmi geselecteerd. Zij leidden een dialoog rond de stelling 'Een vrouw die een hoofddoek draagt kan haar loketfunctie aan de stad niet uitoefenen omdat ze niet neutraal is'. Op basis van wat hij te horen kreeg, reikte Kristof Van Rossem een stappenplan aan. Hierin kwamen 15 concrete tips voor die het voeren van constructieve communicatie moeten bevorderen. Eén van de handigste tips bleek dat men na een informerend rondje nooit moet doorgaan op alle standpunten, maar één item met diepgang moet kiezen. Met betrekking tot de gehanteerde stelling was een aangehaald voorbeeld dat men kon ingaan op de vraag 'wat is feitelijk neutraliteit'?

Alle opgedane kennis van deze vorming zal ongetwijfeld van pas komen op 2 april, wanneer jongeren van Minderhedenforum.NET in samenwerking met de Vlaamse Jeugdraad in dialoog gaan over geloof. Mensen die deze vorming volgden, zullen op 2 april namelijk als gespreksleider fungeren.

Hakim Benichou, stafmedewerker Minderhedenforum.NET