Omdat Hilversum niet bij de deur is, haalde een bus op het vroege uur van 9 reeds deelnemers op in Brussel. Zij werden een uurtje later vervoegd door jongeren uit Antwerpen. Tijdens de reis naar Hilversum heerste er een vrolijke sfeer in de bus, niet in het minst omwille van een door Hakim Benichou in elkaar geknutselde kwis, die de competitieve geest van de deelnemers naar boven bracht. Op het Mediapark aangekomen, werd er eerst een hartige lunch genuttigd, alvorens de eerste spreker van de dag haar opwachting maakte.

Tanja Jadnanansing ziet toe op diversiteit bij de nationale nieuwsomroep NOS, maar moest toegeven dat ook in het vooruitstrevende Nederland hier nog een hele weg af te leggen is: slechts 15 van de 400 NOS-medewerkers heeft een etnisch-culturele achtergrond, waaronder nieuwsanker Laila Abid. Als reden hiervoor benoemde Tanja een ondervertegenwoordiging in de journalistenopleiding, negatieve beeldvorming rond werken bij de media en weinig draagvlak voor 'multiculti' bij de directies. Ogenschijnlijk is dat draagvlak er wel, maar een concreet voorbeeld van een bevraging op de werkvloer gaf aan dat tussen droom en daad nog een kloof gaapt. Ook symptomatisch is dat op de traditionele vrijdagborrel - een belangrijk netwerkmoment - enkel alcohol geschonken werd tot Tanja daar verandering in bracht. Door wat humor te gebruiken wist ze in deze ogenschijnlijk triviale maar toch belangrijke traditie verandering te brengen. Nu staan er iedere week drie fruitsapdozen met de post-itvermelding 'voor Tanja' en kunnen ook mensen die geen alcohol nuttigen onbezorgd netwerken.

Om kleur op de redactie op te drijven zonder opvallende positieve discriminatie, zette de NOS een grootstedenproject op om medewerkers te rekruteren. In grote steden heeft namelijk 70% een etnisch-culturele achtergrond. Deze jongeren krijgen een status binnen de omroep, ontvangen na het doorlopen van een media-opleiding een certificaat en zijn cruciale schakels om het wederzijds leren op de redactie te bevorderen. Hiervoor is wel een sterke hoofdredactie nodig die gemaakte beloftes moet nakomen. Internet-nieuwssite Nos Headlines werft bijvoorbeeld nu volop bij hoogopgeleide jongeren met een etnisch-culturele achtergrond. Weldra zullen zij op die redactie zelfs een 9/3-meerderheid hebben. Dit prachtige initiatief kampt echter ook met kinderziektes, zoals bleek toen toevallig rondhangende medewerkers opgevoerd werden in een item over buurtoverlast. Dat dit naderhand uitvoerig met die jongeren werd uitgepraat, toont aan dat de NOS haar verantwoordelijkheid wil nemen in het debat rond beeldvorming. Hun slogan luidt niet voor niets 'Van iedereen, voor iedereen'.

De vraag blijft volgens Tanja echter of de kijker evenwichtige berichtgeving wel wíl zien. De NOS maakte bv. recent een reportage die focuste op de positieve tendensen bij etnisch-culturele jongeren in het onderwijs, maar kreeg kritiek omdat de negatieve kant niet aan bod kwam. Om deze tendens te breken zijn ook allochtone voorbeeldfiguren en experts nodig. Maar zij staan niet te springen om op tv te komen. 'Doe maar normaal dan doe je al gek genoeg' wordt hen dikwijls meegegeven vanuit hun gemeenschap, terwijl het net verfrissend kan zijn eens een Surinaamse professor over Russische literatuur aan het woord te horen. Een van de deelnemers wierp vervolgens op of ook lager opgeleiden geen podium verdienen. Ja, luidde het antwoord van Tanja, maar een hoogopgeleide elite dient hierbij eerst de weg voor te bereiden.

Ook andere deelnemers lieten nu van zich horen. Zij stelden bijvoorbeeld de informele codes op een nieuwsredactie aan de kaak. Hierop gaf Tanja Jadnanansing het voorbeeld van een sollicitant die tijdens een gesprek de ogen naar beneden sloeg en daardoor geweerd leek te worden. Tot zij haar co-beoordelaar erop wees dat dit geen teken van verlegenheid was, maar een cultureel bepaald teken van respect. Op een heel andere vraag moest ze toegeven dat de Nederlandse media vaak te spastisch reageert op zowel Geert Wilders als extremistische imams, maar dat de NOS ernaar streeft tegengewicht te geven tegen alle vormen van extremisme. Ze sloot haar hoogst interessante betoog af met een pleidooi voor de glimlach wanneer men het 'witte statusquo' wil veranderen. Voorbeeldfiguren als Jörgen Raymann en (de lagergeschoolde maar daarom niet minder getalenteerde) 'Jakhals' Ersin uit topprogramma De Wereld Draait Door bewijzen dit volgens haar.

Vervolgens verzamelden de 45 deelnemers zich in de gebouwen van de NPS, waar ondanks de hectiek van die dag - een neergestort Turks vliegtuig op Schiphol - Frans Jennekens, de manager diversiteit, ruim een uur vrijmaakte voor het Jongerennetwerk. De NPS is momenteel wellicht de meest succesvolle omroep in haar streven naar diversiteit: 1/8 van het personeelsbestand heeft een etnisch-culturele achtergrond en 1 op 5 programma's spreekt expliciet deze doelgroep aan. Hierdoor heeft de omroep inmiddels ook de rol van vertrouwenspersoon, zoals bleek uit het aantal mensen op het neergestorte vliegtuig dat spontaan contact opnam met de omroep.

Tijdens zijn uiteenzetting liet Frans ook fragmenten zien die in de verf zetten dat de NPS aan diversiteit werkt. Programma's als 'Meiden van Halal' én 'Haram', 'Ab en Sal' en het nagelnieuwe 'Dichtbij Nederland' (een tv-journaal dat focust op 'nieuwe buurlanden' als Marokko of Turkije) passeerden de revue. Het talent dat hierbij op het scherm opgevoerd wordt, is vaak een gevolg van de tweewekelijkse tochten door Nederland die de manager diversiteit onderneemt. Ab en Sal ontdekte hij in een Koranschool en hij was meteen geraakt door hun gevoel voor humor. Bij een van de 'Meiden van Halal' werd hij vooral door de mogelijkheden van haar naam geprikkeld: een talkshow met de titel 'Jihad' spreekt inderdaad tot de verbeelding.

Net als Tanja Jadnanansing vond ook hij overigens dat participatie van iedereen moet leiden tot programma's voor iedereen. Hierbij maakte hij een vergelijking met de VRT, die hier niet op wil of kan inzetten. Het hiërarchische systeem van onze publieke omroep is daar deels schuldig aan volgens Frans, maar dat is niet de enige oorzaak. De NPS moest bijvoorbeeld tien jaar lang quota halen en dat werpt nu zijn vruchten af. Misschien zijn quota dus ook in Vlaanderen geen slecht idee, ondanks de natuurlijke weerstand hiertegen.

Frans Jennekens spoorde ook de deelnemers aan om zélf in actie te schieten. Hij noemde de moderne wereld een initiatiefsamenleving waarin men geen kansen krijgt maar moet grijpen. 'Ga dus op zoek naar 10 oplossingen voor elk probleem, i.p.v. 10 problemen te zien bij elke oplossing', raadde hij alle jongeren aan. En ook al is er in Nederland al veel diversiteit in de media, toch is er ook daar nog werk aan de winkel, echode hij eens te meer Tanja, want redacties en toppersoneel kleuren ook daar nog te wit. Een reden te meer om op de ingeslagen weg verder te gaan om verandering af te dwingen, besloot hij onder geodkeurend geknik van de deelnemers. Ook bij de Cel Diversiteit van de VRT, want een cel (diversiteit) kan pas werken als hij door het lichaam (de VRT) aanvaard wordt.

De laatste etappe voor Minderhedenforum.NET op het Mediapark was de NMO, de Nederlandse Moslim Omroep. We werden er ontvangen door Rachid Alibux (redacteur televisie) en Yvonne Towikromo (redacteur radio). Zij verklaarden dat de NMO in 1993 opgericht werd door de koepelorganisatie Nederlandse Moslimraad. Volgens artikel 2.42 van de Nederlandse mediawet kunnen geloofsgenootschappen immers aanvragen tot zendtijd indienen. Indien die worden goedgekeurd door het Commissariaat van de Media leidt dit tot een zendvergunning die 5 jaar geldig is. De NMO startte 16 jaar geleden met een half uur tv en anderhalf uur radio per week, maar dat verdubbelde tegen het jaar 2000. Sinds 2005 moet de omroep echter deze zendtijd delen met een andere moslimomroep, de Nederlandse Islamitische Omroep (NIO). Niettemin werken de twee omroepen ook geregeld samen, zoals voor het programma OBA Live, dat wekelijks twee uur lang rechtstreeks uitzendt op radio en internet.

Katleen De Ridder, de expert media van het Minderhedenforum, die ook op de trip aanwezig was, merkte op dat het systeem voor het aanvragen van zendtijd in Nederland niet veel verschilt met dat in Vlaanderen, waar de Vlaamse Regulator voor de Media (VRM) beslissingsmacht heeft. In tegenstelling tot Nederland krijgen onze 'uitzendingen door derden' wel geen subsidies. Hierop haalden Rachid en Yvonne een pijnpunt aan van het Nederlandse systeem: een koepelorganisatie als de Nederlandse Moslimraad moet er namelijk aantonen dat ze voldoende diversiteit bezit, wat niet altijd eenvoudig is om te bewijzen.

Na deze uiteenzetting volgde een geanimeerd vragenrondje, waarin heel wat deelnemers meer info vroegen aan onze gastheer en -vrouw over een veelheid van zaken. Zo bleek de redactie van de NMO een bijzonder divers opleidingsprofiel te hebben (van filosoof tot Indonesioloog) en opereert deze redactie volledig autonoom van de Raad van Bestuur van de omroep. Programma-ideeën worden steeds door de redacteurs gegenereerd, maar hoeven niet noodzakelijk de islam als hoofdthema te hebben. Wel werd er steeds een relevante invalshoek gekozen. Zo maakte de NMO recent een themashow over de kredietcrisis met als centrale gedachte: 'Zouden we ook een financiële crisis hebben gehad als we een islamitisch economisch systeem hadden?' Niettemin wordt de expertise van de NMO nog niet naar waarde geschat door de andere omroepen, verzuchtten Rachid en Yvonne. Die willen immers al te graag gebruik maken van de netwerken van de NMO maar hebben weinig oog voor de meerwaarde die de opgebouwde expertise van de omroep kan betekenen.

Omdat de klok inmiddels al vijf uur aangaf, werd het hierna tijd om het Mediapark te verlaten. De bus vervoerde alle 45 deelnemers van Hilversum naar Utrecht, waar in een Marokkaans restaurant een lekkere avondmaaltijd genuttigd werd en onderlinge vriendschapbanden gesmeed werden. De vriendschappelijke sfeer bleef ook op de terugreis intact, bij het nakeuvelen over de voorbije trip en de aangereikte thema's. Bij alle deelnemers overheerste dan ook het gevoel dat de dag lang was geweest maar zeker de moeite waard. Minderhedenforum.NET hoopt dan ook in de toekomst meer van dergelijke interessante trips in te lassen voor haar leden. Het parcours rond media, waarvan deze trip deel uitmaakte, kent alvast een intrigerende climax eind maart, wanneer 15 jongeren deel kunnen nemen aan een gesprek met vijf vooraanstaande VRT-journalisten over diversiteit en beeldvorming.

Hakim Benichou, stafmedewerker Minderhedenforum.NET