Durre Ahmed had vooral een déjà vu bij de hele westerse commotie over de Islam. Het deed haar denken aan de paranoia rond de Sovjet-Unie in de jaren zeventig en tachtig. Ook tijdens die 'dreiging' werd handenvol geld uitgegeven aan denktanken en studies, die alleen economische en geopolitieke analyses maakten en geen op basis van cultuur, etnische loyaliteit of vrijheid van geloof. Zij vindt dan ook dat we bevrijd moeten worden van bepaalde psychologische en intellectuele kettingen die ons allen vastbinden in deze belangrijke periode van de geschiedenis.

Een eerste dergelijke ketting is volgens haar de overbenadrukking van mannelijke, harde waarden, woorden en uitgangspunten. De 'Logos' (het rationele, pragmatische en wetenschappelijke) domineert met andere woorden de 'Mythos' (de emotie). De oorsprong hiervan ligt bij mensen als Freud, Kant en Descartes. Freud vond dat denken en geloven niet compatibel waren en Descartes 'Je pense donc je suis' benadrukt de mannelijke ratio. Hierdoor kent het Westen momenteel een 'crisis of meaning', wat leidt tot excessen als hoge zelfmoordcijfers en een hausse van antidepressiva. Mevrouw Ahmed zat daarbij met een dilemma: hoe kan ze over de 'ziekte' in de Islam en moslimwereld spreken voor een westers publiek dat ook 'ziek' is?

Ze zag wel een remedie wanneer de theorieën van de Zwitserse psychiater Carl Jung meer ingang vonden. Jung gaf namelijk aan dat zowel lichaam als religie belangrijk zijn voor de mens en het bewustzijn. Vooral de context- en persoonsgebonden meervoudige symboliek die eigen is aan religie lichtte ze eruit als een interessant punt. Water, dat wetenschappelijk de naam H2O heeft, krijgt bijvoorbeeld geen betekenis door die formule, maar door erin te zwemmen of door het te drinken. Het overbenadrukken van de Ratio botst dus met een menselijke psyche die altijd complexe, meervoudige antwoorden heeft. Hierop direct aansluitend uitte mevrouw Ahmed kritiek op het Cartesiaanse Christianisme door te stellen dat het christendom zelfverworven wetenschappelijk 'bewijs' steeds heeft gebruikt om haar geloof als het enige, goede en ware geloof te promoten.

Dit Cartesiaans dualisme van goed en kwaad is volgens haar dan ook de tweede ketting waaraan we allemaal hangen: wij projecteren namelijk het slechte steeds buiten onszelf (waarbij ze de retoriek van George W. Bush als voorbeeld citeerde). Opnieuw haalt mevrouw Ahmed Carl Jung aan als tegengewicht voor dit dualisme. Die poneerde immers dat goed én slecht samen het geheel mens vormen. Iedere mens heeft bijgevolg een duistere kant, een 'inner shadow'. Slechts indien we ons hiervan bewust zijn, kunnen we op zoek gaan naar vergeving, aanvaarding en liefde om zowel met de ander als met ons complexe zelf om te gaan.

De Pakistaanse psychologe merkte vervolgens op dat in tegenstelling tot wat westerlingen vaak denken zij niet het alleenrecht hebben op de scheiding tussen geloof en cultuur. Immers: als de Islam steeds zou samenvallen met de cultuur zouden er nooit zoveel islamitische beschavingen hebben bestaan, met zo'n verscheiden architectuur, kunst, literatuur en gewoonten. Pas toen cartesiaanse dualisme in de jaren tachtig en negentig als een ziekte de Islam binnendrong, begon het wahabisme de overhand te nemen op het soefisme, de alawieten, etc., wat leidde tot de recente tendens naar één conservatieve, gesloten invulling van de Koran. Zelfs het Klassiek Arabisch wordt hierbij opgelegd als dé ene taal van de religie, terwijl veel moslims de taal spreken noch verstaan.

Volgens mevrouw Ahmed is de grootste uitdaging van dit tijdsvak trouwens hoe we als individuen onze eigen taal, cultuur en geloof kunnen beleven in een diverse samenleving. Als beeldspraak gebruikte ze hierbij de term 'We share our shit': wij zijn allen gelijk wat onze stoelgang betreft en die 'stront' kan als vruchtbare mest dienen om nieuwe dingen te doen groeien. Ze besloot met een 6 decennia oude waarschuwing van eens te meer Carl Jung: 'We beginnen ons te realiseren dat het conflict vooral een moreel en mentaal probleem is. 'Wij' doen immers net hetzelfde als 'zij', met enkel het nadeel dat we willen zien noch verstaan waarmee we onder het mom van goede manieren bezig zijn.' Niettemin hoopt de psychologe dat de mens in de toekomst zal evolueren van een eenzijdige homo rationalis of homo economicus naar een ware homo sapiens: een mens van wijsheid.

Ter afsluiting van de ganse lezingenreeks mocht Tuba Cakti, studente rechten aan de KUL én lid van het jongerennetwerk van het Minderhedenforum, het woord nemen. Opmerkelijk hierbij was haar pleidooi voor een mentaliteitswijziging t.o.v. vrouwen met een hoofddoek. Zij draagt er zelf ook een en ziet dat helemaal niet als symbool van onderdrukking. Zo'n mentaliteitswijziging moet meer moslima studenten toelaten aan de KUL te studeren mét hoofddoek, zonder angst om op het spreekgestoelte plaats te nemen. Haar betoog was een mooie oproep om aan de eigen 'inner shadow' te werken in plaats van het slechte in onszelf te extrapoleren op de hoofddoek.

Hakim Benichou, stafmedewerker Minderhedenforum.NET