STEMRECHT: registratie niet-EU-kiezers behoorlijk resultaat

Iets meer dan 17.000 niet EU-burgers lieten zich in België inschrijven als kiezer voor de gemeenteraadsverkiezingen van 8 oktober 2006. Dat is ruim 15,7 procent van het aantal niet-EU-burgers dat de kans had om zich te laten registreren.

De definitieve cijfers van Binnelandse Zaken tonen grote regionale verschillen: in Vlaanderen zijn er 5.352 (12,62 procent) niet-EU-kiezers geregistreerd, in Brussel zijn dat er 6.622 (15,66 procent) en in Wallonië 5.091 (21,3 procent). Tussen de gemeenten onderling is er een sterke variatie.

De cijfers liggen hoger dan verwacht. Met enig leedvermaak citeerden journalisten en commentatoren tussen april en juli registratiepercentages van één tot vijf procent.

De verklaring voor die plotse stijging is eenvoudig: de eerder geciteerde cijfers - die wijd en zijd werden aangehaald als argument voor het 'falen' van het migrantenstemrecht - klopten niet. De gemeenten waren immers niet verplicht het aantal geregistreerden door te geven aan Binnenlandse Zaken. Dat soort duiding stond nergens te lezen in de kranten die de indicatieve cijfers van Binnenlandse Zaken zonder enige nuance citeerden.

De onheilstijdingen bleken dus voorbarig. 16 procent is geen schitterend, maar al bij al een bijhoorlijk resultaat voor de niet-Belgen van buiten de EU. Ter vergelijking: van de stemgerechtigde migranten van binnen de EU schreef zich zes jaar geleden 17,75 procent in. Voor de verkiezingen van 2006 is daar aan EU-zijde ongeveer drie procent bijgekomen.

Het resultaat is bijhoorlijk geziende slechte omstandigheden

waarin de registratie van de niet-EU-kiezers plaatsvond: een zware administratieve procedure en een manifest gebrek aan enthousiasme vanwege lokale, regionale en nationale overheden.

De Vlaamse overheid schoof de verantwoordelijkheid voor het informeren en sensibiliseren van de ‘nieuwe’ burgers volledig af op de steden en gemeenten en op allochtone verenigingen. De praktische uitwerking van het stemrecht kwam héél laat op gang, omdat de omzendbrief pas op 3 februari 2006 in het Staatsblad verscheen.

Dat duizenden niet-EU-migranten zich registreerden is mee te danken aan de zelforganisaties van etnisch-culturele minderheden en het bredere middenveld. Ondanks de beperkte mogelijkheden hebben de allochtone gemeenschappen een actieve verantwoordelijkheid genomen om hun achterban te sensibiliseren.

Het is dan ook bijzonder ironisch dat Vlaams minister van Binnenlands Bestuur, Marino Keulen (VLD) de opkomst van niet-EU-burgers 'een mager beestje' noemde. Keulen had het zelfs over een complete desinteresse van de niet-EU-vreemdelingen voor de gemeenteraadsverkiezingen en de Belgische politiek.

Uit een onderzoek van de Leuvens politologen Marce Hooghe en Tim Reskens blijkt dat het gebrek aan interesse vanwege de Vlaamse overheid en sommige gemeenten van doorslaggevend belang is geweest voor de registratie. Terwijl de Vlaamse koplopers Lier en Herentals meer dan 40 procent registraties tellen, doen gemeenten als Lokeren, Zaventem of Mechelen het met minder dan vier procent veel minder goed. Brussel en Wallonië, die wel een ,,nationale'' voorlichtingscampagne voerden, doen het beter dan Vlaanderen. Hooghe en Reskens concluderen dat niet een gebrek aan interesse van de betrokkenen aan de basis ligt van de zwakke registratiecijfers.

Het Minderhedenforum betreurt dat de uitvoering van een fundamenteel basisrecht de speelbal is geworden van een politiek spel. De invoering van het stemrecht is geen cadeau dat niet-EU-burgers moeten verdienen. Het is door de Europese Unie gewaarborgd recht waar eenieder die meer dan vijf jaar in België woont, werkt en belastingen betaalt gebruik van kan maken.

Men mag bovendien niet vergeten dat de politieke particpatie van allochtonen veel hoger dan het registratiecijfer doet vermoeden. Sinds de goedkeuring van de snel-Belgwet zijn naar schatting 300.000 allochtonen Belg geworden. Die groep stemplichtige allochtone Belgen is drie keer zo groot als het aantal stemgerechtigde niet-Belgen van buiten de EU.

Het aanhoudende politieke gekrakeel over het migrantenstemrecht is slechts een bekrompen achterhoedegevecht. De ervaring in Nederland, waar het stemrecht zonder veel politieke heisa werd ingevoerd in 1985, leert ons dat de opkomst hoger ligt bij elke stembusgang.