Anno 2010 zijn leraren uit etnisch-culturele minderheden nog eerder uitzondering dan regel. Daarom wordt al sinds enkele jaren ingezet op het aantrekken van jongeren met die achtergrond tot het lerarenberoep. Lerarenopleidingen zitten meer en meer samen met secundaire scholen om in te zetten op diversiteit en zo tegemoet te komen aan de vraag naar meer leerkrachten. Dat is een goede zaak. Het Minderhedenforum merkt immers dat er wel degelijk belangstelling is bij jongeren om in het lerarenberoep te stappen. Maar er is nood aan meer informatie over wat dit allemaal inhoudt. Promoteams en ambassadeursprojecten, waarbij groepjes studenten jongeren in secundaire scholen informeren en sensibiliseren over hoger onderwijs, zijn zeker waardevol en verdienen navolging.

Opdat dit beleid zijn vruchten zou gaan afwerpen, moeten scholen meer openstaan voor meer diversiteit in hun lerarenteam. Niet dat scholen doelbewust mensen met een ander kleurtje weren. Wel omdat te weinig in staat zijn om leraars die niet in het ‘klassieke’ plaatje ‘passen’ de ruimte te geven om het schoolbeleid te inspireren en te vernieuwen. Directies en leerkrachten zijn een bepaalde manier van werken gewoon die ze als ‘normaal’ en ‘juist’ beschouwen. Leerkrachten die deze gewoonten in vraag stellen en vernieuwing willen introduceren, stoten vaak op een muur. Etnisch-culturele leraars bevinden zich vaak in die groep, maar zijn niet de enigen. Deze ‘nieuwe lichting’ leraars, die ons onderwijs veel te bieden heeft om dynamisch in te spelen op een veranderende samenleving, haakt vaak snel en ontgoocheld af. Als ze al aan de bak komen. Bovendien is die sfeer niet alleen merkbaar in de leraarskamers, ze straalt ook af op het imago van scholen. De inspanningen om jongeren te motiveren voor het lerarenberoep, worden daarmee vaak teniet gedaan.

Om dit probleem uit de wereld te helpen, moeten scholen inzetten op een divers personeelsbeleid. Zij moeten een klimaat en een praktijk creëren waarin diversiteit gedijt. Diversiteit in etnisch-culturele achtergronden én diversiteit in maatschappelijke en didactische visies. De beste manier om dit systematisch aan te pakken, is een diversiteitsplan, waarin duidelijke doelstellingen en acties staan. Deze gaan zowel om het personeelsbeleid in de enge zin, als over de schoolpraktijk in de ruime zin: de manier van lesgeven, de omgang met ouders enz. Eindtermen staan uiteraard niet ter discussie, de manieren om eraan te werken wel.

Scholen zelf dragen de eerste verantwoordelijkheid in het opzetten en uitvoeren van een diversiteitsbeleid. De praktijk leert echter dat daarvan weinig in huis komt als er geen stimulansen, ondersteuning én afdwingende maatregelen komen. De onderwijsnetten en de overheid hebben een belangrijke taak in het creëren van zo’n kader dat stimulerend moet zijn maar niet vrijblijvend. Inspiratie kan gevonden worden in maatregelen om diversiteit in het personeelsbestand van de overheid te promoten. Ook voor de privésector bestaat een arsenaal aan ondersteunende initiatieven. Vreemd genoeg blijft de onderwijssector in vergelijking met andere sectoren opvallend achter in het ondernemen van acties om diversiteit op de werkvloer te stimuleren.

Nochtans is het hoog tijd om een versnelling hoger te schakelen. Een onderzoek naar de onderwijsarbeidsmarkt, dat begin dit jaar werd voorgesteld in het Vlaams Parlement, stelde dat er de komende jaren in kleuter-, basis- en secundair onderwijs bijna 10.000 nieuwe leraars nodig zullen zijn. Die effectief voor de klas krijgen, belooft een hele opdracht te worden als je weet dat in maart 2009 maar 3 op 4 vacatures in het onderwijs ingevuld raakten. Het lerarentekort dreigt met name schrijnend te worden in grootstedelijke scholen waar de uitdaging om gelijke onderwijskansen te realiseren groot is.

Dat diversiteit een ‘quick fix’ is om dit nakende lerarentekort voor eens en altijd weg te werken, is uiteraard niet waar. Net daarom moet er nu al gewerkt worden met een langetermijnvisie op verschillende fronten. Jongeren uit onder meer etnisch-culturele minderheden informeren en warm maken voor het lerarenberoep, zeker en vast. Maar tegelijk ook scholen aansporen om de condities te creëren opdat dit aanstormend talent een kans krijgt binnen hun muren. Scholen zullen daarvoor moeten durven meer dan nu hun eigen normen en praktijken in vraag te stellen om vernieuwing mogelijk te maken. Diversiteitsbeleid bestaat in de meerwaarde van ervaring én vernieuwing te bundelen.

Het komend lerarentekort kan hopelijk een motivatie zijn om hier sneller werk van te maken. Maar het belang van dergelijk beleid gaat veel verder. Een divers personeelsbeleid in scholen kan bijdragen tot onderwijs van de 21ste eeuw: innoverend, participatief en met beide voeten in de samenleving van vandaag. Het lijdt geen twijfel dat dit ook kan bijdragen tot vooruitgang in die andere, nog fundamentelere uitdaging: kwaliteitsonderwijs garanderen voor alle leerlingen, ongeacht hun sociale of etnische achtergrond.

Naima Charkaoui, directeur Minderhedenforum

Sanghmitra Bhutani, stafmedewerker onderwijs