Vogelaar wilde weten of Brusselse jongeren met diverse achtergronden zich konden herkennen in hun leeftijdsgenoten uit De school van Lukaku.  Om één en ander in kaart te brengen, liet ze 82 jongeren (uit etnisch-culturele minderheden) een enquête invullen. Met 11 jongeren keek ze naar de eerste aflevering en had ze een dieptegesprek. Alle leerlingen krijgen les in dezelfde Nederlandstalige school uit Anderlecht.

Vogelaar concludeert verbaasd dat jongeren zich maar moeizaam konden identificeren met hun leeftijdsgenoten die in het programma worden opgevoerd. Volgens haar omdat de leerlingen in het programma voortdurend discussiëren  over hun etniciteit of religie. Terwijl jongeren daar in het echte leven eigenlijk minder mee bezig zijn. Eén leerling liet weten dat “ze niet elke dag opstaat met het idee dat ze allochtoon is”.

De cliché media

Zowel in de enquête als in het groepsgesprek formuleerden de jongeren heel wat behoeften en verwachtingen over de media waar De school objectief gezien wel degelijk aan voldeed. Ze willen zichzelf en hun levenssfeer meer in de media zien. Maar wanneer Lukaku naar de Matongéwijk gaat om zich een nieuw kapsel aan te meten, ergeren ze zich aan het cliché (“typisch dat de Afrikaan naar Matongé gaat”).

Ook willen ze dat er eens wat anders wordt getoond dan de eeuwige Marokkaan of Turk. Wel nu, in De school zaten jongeren uit onder meer Bosnië bijvoorbeeld.

Of nog, jongeren vragen om positieve voorbeelden in de media. Dat was toch de rol van Lukaku, niet? Voor dit laatste komt Vogelaar zelf met een verklaring op de proppen. Allochtone sportlui worden immers al langer omarmd en bejubeld. Het kan daarom dus best zijn dat er een gewenningseffect optreedt en jongeren Lukaku niet eens meer beschouwen als een positief voorbeeld omdat het weer eens een sportfiguur is.

Moeilijke oefening

Dat voor het kwalitatief onderzoek uitgerekend de eerste aflevering werd herbekeken,  kan de resultaten vertekenen. Dat erkent ook Vogelaar. Het thema van die aflevering was immers het multiculturele Brussel. De kans bestaat, aldus  Vogelaar, dat de aflevering over pakweg ‘liefde’ meer aanknopingspunten had geboden.

Toch vindt het Minderhedenforum dit een wijze les: jongeren zijn vooral jongeren. Jongeren met welke achtergrond dan ook zijn met dezelfde dingen bezig. Natuurlijk speelt etnische afkomst een rol in wie ze zijn. Maar het wordt dikwijls overschat, aldus het Minderhedenforum. Dat evenwicht vinden – er soms geen aandacht aan besteden – dan weer heel veel – dan weer een beetje, telkens afhankelijk van de context - is een moeilijke oefening waar televisiemakers zich gelukkig steeds meer aan wagen.

Conclusies

Andere conclusies van Vogelaars liggen in de lijn van eerdere onderzoeken. Zo vonden alle respondenten dat media hen te negatief of eenzijdig voorstellen en herkennen ze zich amper in de verschillende beelden en verhalen die over hen circuleren. Alle respondenten staan ook positief tegen multicultureel samenleven.  De meest voorkomende oriëntaties waren ‘dualist’ of ‘thuisland georiënteerd’. Dualisten geven aan zich zowel met het herkomstland van de ouders (of de grootouders) als met de België te identificeren. Bij ‘thuisland georiënteerden’ is dit ook het geval maar weegt de identificatie met het herkomstland van de ouders (of de grootouders) zwaarder door.

Tessa Vogelaar is bescheiden: volgens haar heeft het onderzoek geen eenduidige eindconclusie. Volgens het Minderhedenforum valt uit haar bevindingen toch een belangrijke les te trekken: mediamakers die iets willen brengen over etnische diversiteit, doen er goed aan hun onderwerp eerst goed te leren kennen. De uitdaging is dus om uit de eigen, witte referentiekaders te treden. Alleen dan zullen de verhoudingen en de toon goed zitten.