Toch blijft het imago van etnisch-culturele minderheden in de samenleving eerder negatief. Het wantrouwen gaat veel verder dan de vermeende allochtone crimineel. Ook de allochtone werknemer, buurman of politicus wordt er mee geconfronteerd. Ondanks de rolmodellen in de nieuwsmedia, is de beeldvorming nog steeds verre van rooskleurig.

Hoewel onderzoeken als dat van de UA steevast de beeldvorming onder de loep zeggen te nemen, blijft net beeldvorming onderbelicht in de resultaten. Vreemd is dit niet omdat de vorsers vooral de berichtgeving onderzoeken. De verwarring tussen de twee termen wordt stilaan klassiek. Tijd dus om die uit de wereld te helpen.

Berichtgeving laat zich makkelijk in kaart brengen. Het gaat immers om datgene wat wél geschreven, gezegd en getoond wordt. Berichtgeving is kortom concreet. Beeldvorming is dat allesbehalve: het is een mentaal proces waarmee we anderen en onszelf percipiëren. Het gaat echter verder dan louter perceptie, het beïnvloedt ook ons handelen. Met andere woorden: herhaaldelijke negatieve beeldvorming van etnisch-culturele minderheden vergroot de kans dat de publieke opinie zich in haar voelen, denken en handelen tegen de allochtone buurman of sollicitant keert. Nieuwsmedia spelen in dit proces een cruciale rol.

Deze redenering wekt echter veel weerstand op, niet in het minst bij journalisten zelf. Ze ontkennen alle verantwoordelijkheid over de impact die berichtgeving op de samenleving heeft. Naar eigen zeggen moeten zijn geen rekenschap geven van de beeldvorming die uit hun berichten resulteert. Louter verantwoordelijkheid voor de juistheid van een bericht willen ze claimen. Het Minderhedenforum laat hen er echter niet zo makkelijk van af komen.

Bij berichten over etnisch-culturele minderheden gaan journalisten immers steeds minder kort door de bocht. Ze maken steeds minder flagrante fouten, laat staan dat ze expliciet racistische opmerkingen uiten. Journalisten pakken trouwens graag zelf uit hiermee. Maar als we hen vragen het grotere plaatje te bekijken, kruipen ze in een egelstelling. Dat grotere plaatje oogt immers een stuk minder fraai.

Hoe is het mogelijk dat journalisten met goede intenties toch negatieve en eenzijdige beeldvorming genereren? De verklaring is complex en vele aspecten spelen een rol. Bovenaan het lijstje staat dat de nieuwslogica nu eenmaal oog heeft voor wat de samenleving ontwricht. Goed nieuws is kortom geen nieuws. Op dat argument valt weinig af te dingen. Het publiek zou overigens terecht argwaan koesteren tegen media die louter positief nieuws brengen.

Het gebrek aan expertise over interculturaliteit op redacties is een belangrijkere verklaringsfactor. Interculturaliteit is namelijk complex: er zijn veel groepen en subgroepen, een pak historiek. Op talloze domeinen is het begrip actief: politiek, economie, cultuur, religie,…. De meeste journalisten zijn all-rounders die over veel onderwerpen iets weten, maar over weinig onderwerpen veel kennis hebben. Hun kennis beperkt zich bijgevolg tot wat algemeenheden, dingen die ‘iedereen weet’, meestal gerelateerd aan kleine of grote incidenten van interculturaliteit. Die zijn immers duidelijk: botsingen tussen enkele partijen, tegengestelde standpunten.

Journalisten kiezen er niet altijd zelf voor om all-round te zijn. Sommigen zouden maar zich maar al te graag specialiseren. De commerciële logica van de hedendaagse media vormt echter een bedreiging voor journalistieke specialismes. Die zijn namelijk duur want ze vergen tijd. Tijd die journalisten niet meer hebben omdat commerciële logica de voorkeur geeft aan goedkope productiemethoden. Daarom is expertise over interculturaliteit slechts in beperkte mate aanwezig op de redacties. Is expertise dé mirakeloplossing voor een accurate beeldvorming? Zeker niet, maar met een journalistiek specialisme zou berichtgeving over interculturaliteit wel iets anders opleveren dan de gemeenplaatsen en louter incidenten. Het zou zeker een stap in de goede richting zijn.

Journalisten en eindredacteuren zijn het oneens met deze kritiek. Zij herleiden het probleem steevast tot het gebrek aan allochtone journalisten en woordvoerders. Voor het Minderhedenforum zijn dit aparte dossiers! Uiteraard pleiten wij voor meer allochtone journalisten en woordvoerders, maar we kunnen ons niet van de indruk ontdoen dat nieuwsmakers de aandacht steevast willen afleiden van het echte probleem. Natuurlijk moeten allochtone daders geen voorkeursbehandeling krijgen van de pers. Wat we wel vragen, is dat het debat over beeldvorming en de journalistieke afwegingen die daaraan ten grondslag liggen, ten gronde wordt gevoerd.