"Dat de VRT geen programma's specifiek voor allochtonen wil maken, wisten we al", zegt Katleen De Ridder, medewerker Media en Beeldvorming van het Minderhedenforum. "Maar er bestaat een andere uitdaging om diversiteit op televisie te brengen. 'Goodness Gracious Me', een soap van de BBC over Pakistaanse families is een heus kijkcijferkanon. Niet door het multiculturele karakter, maar omdat het gewoon goed is, met diversiteit als uitgangspunt. Het Minderhedenforum vraagt zich af of dit in Vlaanderen ook mogelijk is." Baldwin Van Gorp, hoogleraar Communicatiewetenschappen aan de universiteit van Nijmegen, heeft al heel wat onderzoek verricht naar beeldvorming en aanwezigheid van minderheden op televisie. Hij acht de tijd al een hele poos rijp voor een multicultureel programma. De onderliggende boodschap van programma's als 'Fata Morgana' en 'Kinderen van Dewindt' kan ook bij een multicultureel programma. Iedereen is het eens over de macht van de media, maar tegelijk merkt Van Gorp op dat de effecten van dat soort programma's miniem blijven. "Wel goed is het entertainend concept want door een informerend programma kan de kijker het gevoel krijgen dat hem iets wordt opgedrongen. Een probleem is echter dat iedereen al een uitgesproken mening heeft over onze multiculturele samenleving en het is veel moeilijker een houding te veranderen dan er één te vormen."

FC De Allochtonen

Hassan Amaghlaou vertegenwoordigt de allochtonen in het debat. Hij vindt dat de VRT wel aan doelgroepencommunicatie doet. Daarbij verwijst de voorzitter van de Limburgse integratieraad naar Ketnet, Sporza en Canvas die alle drie voor een specifiek publiek televisie maken. "Ik zou graag meer allochtonen op televisie zien, maar dan als allochtoon en niet in een verbasterde vorm. Waarom moet Zohra als danslerares op Ketnet Maggie heten en niet gewoon Zohra en waarom moet Mohammed in 'Thuis' Mo'ke worden? Daar kan ik me aan ergeren. Waarom geen format als 'FC De Kampioenen' gebruiken om een serie over een wijk met verschillende nationaliteiten te maken. Zo kan er een wisselwerking ontstaan tussen allochtonen en autochtonen."

Stef Wouters, programmamanager bij één, probeert al een tijdje meer diversiteit in de scenario's van de fictieprogramma's te verwerken. Het is begonnen bij 'Flikken' waar hij absoluut een agent van vreemde origine wilde. Probleem daarbij is echter het vinden van geschikte acteurs: voor die rol is de productie zelfs in Nederland terecht gekomen. Wouters noemt de zoektocht naar professionele, allochtone acteurs dan ook het grootste pijnpunt. "Feit is dat heel weinig mensen van allochtonen de weg vinden naar acteursopleidingen. Bovendien slaagt maar een klein percentage van de kandidaten voor het ingangsexamen." Van Gorp denkt dat er een algemeen probleem is bij de doorstroming van allochtonen naar het hoger onderwijs, wat Gianni Marzo van de Cel Diversiteit beaamt. Het programma 'Man Bijt Hond' doet dagelijks een poging Vlaanderen in beeld te brengen, dus ook allochtonen. Maar volgens eindredacteur Kristof Pitteurs is het moeilijker om een item te maken met allochtonen dan met autochtonen. "Wij werken met een concrete invalshoek, meestal een humoristische. Maar als we dat uitleggen aan migranten, dan wordt plots een muur opgetrokken waar wij niet doorheen geraken. Doordat allochtonen niet altijd Frans of Nederlands spreken moeten we vaak een onderwerp afvoeren omdat we snel moeten werken."

Sinds 2003 is er bij de VRT een Cel Diversiteit opgericht. Deze cel werkt rond beeldvorming en probeert meer diversiteit onder het personeel te krijgen. Medewerker Gianni Marzo: "We zijn een instantie die drempelverlagend werkt ten opzichte van minderheden. De kennis van een aantal redacties over allochtonen en hun gevoeligheden is te beperkt, daarom proberen wij de link te leggen tussen de VRT en het allochtone middenveld. Wij zijn ervan overtuigd dat een multicultureel programma een breekijzer kan zijn voor diversiteit. Humor is daar perfect voor, maar kan ook gevoelig liggen. Er zijn ook andere formats." Eén is het afgelopen jaar met twee concrete voorstellen bezig geweest waar het thema 'multicultureel samenleven' centraal stond. Beide ideeën voldeden niet. "Toch hebben we absoluut de intentie om op deze weg verder te gaan", verzekert Wouters. "Eén van de voorstellen was een sitcom, uitgeschreven door een jongen van Marokkaanse afkomst (Loutfi Belghmidi, ex-student journalistiek Ehb, zie onderaan, nvdr). De verhaallijn was heel goed geschreven, maar er was nog veel werk aan. We willen natuurlijk ook niet het eerste het beste voorstel aannemen." Ook de redactie van 'Man Bijt Hond' is ermee bezig. "We volgen een aantal mensen van dichtbij met de bedoeling daar iets op TV mee te doen", zegt Kristof Pitteurs. "Alleen willen we ons niet vastpinnen op een bepaalde deadline. Als er dan een multiculturele sitcom of iets dergelijks komt, moeten die scenario's vanuit de allochtone gemeenschap komen. Het zou te gek zijn dat een autochtoon zo'n scenario begint te schrijven."

Het Vlaams Belang-effect

Van Gorp, hoogleraar in Nijmegen, wijst op twee belangrijke obstakels. "In Vlaanderen is de situatie veel complexer dan in Nederland door wat ik het Vlaams Belang-effect noem. De politiek durft het thema niet aan te snijden uit angst om het Belang in de kaart te spelen. In Nederland dachten ze dat ze goed bezig waren, maar ze zijn wakker geschud door de moorden op Pim Fortuyn en Theo Van Gogh. Ik vrees dat de situatie met allochtonen eerst zal escaleren zoals in Nederland voor er echt iets gaat veranderen." Het Minderhedenforum is er met dit debat in geslaagd een andere manier van beeldvorming aan te reiken in de vorm van een multicultureel programma, hoewel ze het spijtig vonden dat de VRT-top ontbrak. "We appreciëren de inspanningen van de openbare omroep," besluit Katleen De Ridder, "maar we zouden de discussie graag opentrekken naar de commerciële zenders. Ik vraag me toch af of sommige programmamakers nog altijd te gemakkelijk zeggen dat het té moeilijk is om iets met allochtonen te doen op televisie."