De aanleiding voor dit debat waren de islambijlagen van De Standaard in maar jl. De organiserende studenten betreuren dan ook dat de krant niemand kon sturen. Een gemiste kans! Dan maar zonder De Standaard.

De negatieve beeldvorming over islam gaat al langer mee. Volgens Prof. van Koningsveld moeten we terug gaan tot de vroege middeleeuwen waarin theologen zich afvroegen hoe het kon dat, 6 eeuwen nadat Gods openbaring zich had voltooid, nog een nieuwe profeet Mohammed was opgetreden. Ze verklaarden dat God de Duivel had toegestaan om de islam voort te brengen als straf voor de ongehoorzame christenen. Mohammed verwordt dus tot instrument van de duivel. Volgende fase is de verspreiding van het sociaal darwinisme en de rassentheorie aan het einde van de 19de eeuw die het Semitische ras, waartoe Arabieren en Joden behoren, ondergeschikt maakte aan het Arische ras. Tot slot is ook 1979 een belangrijk keerpunt, volgens de islamoloog van Koningsveld. De Iraanse revolutie betekende het begin van een islamitisch réveil. Van Koningsveld voert aan dat journalisten deze historische processen onvoldoende kennen.

Journalist Sacha Van Wiele (Gazet van Antwerpen) reageert: “Ik ben niet bezig met sociaal-darwinisme maar met journalistiek.” Collega Nadia Dala (VRT, De Morgen, De Standaard, VijfTV) wil voorzichtig omspringen met “complottheorieën” maar beaamt de onwetendheid van journalisten. Ze nodigt de aanwezige moslims uit om journalisten “op te voeden”. Maar tegelijkertijd wijst ze er op dat “ook bij ons men zich sterker gaan profileren is als moslim sinds 1979”.

Terug naar de moslimbijdragen van De Standaard. De scherpe kritiek die Katleen De Ridder (Minderhedenforum / TrefMedia) daarop had geformuleerd was voor sommigen een eye-opener. De Ridder twijfelt niet aan de goede bedoelingen van De Standaard. Volgens haar getuigt het uitgangspunt van het opzet echter van een denkfout. De Standaard voerde immers aan dat kennis van de ander (ander??) begrip genereert. “Het is niet omdat je weet dat de islam 5 pijlers heeft, dat je begrip krijgt voor je Vlaamse islamitische buurman”. Ook de term de ander is natuurlijk pijnlijk. Nog vooraleer de reeks goed en wel van start ging, legde het een bom onder de hele ambitie tot ‘dialoog’ door alweer uit te gaan van het fameuze wij-zij perspectief.

Voornaamste grief van De Ridder is de grote afwezigheid van Vlaamse moslims in De Standaard reeks. “De bijdragen zijn vol geschreven door de usual suspects, met name De Standaard redacteurs zelf, die nog maar eens aanbrachten wat ze al zo veel eerder hadden geschreven. Terwijl dit de uitgelezen kans was geweest om moslims zelf aan het woord te laten”. Van Wiele voert aan dat de Gazet in 2005 al een dergelijke reeks bracht waarin islamitische jongeren zelf aan bod kwamen.

Nog volgens De Ridder ging de reeks eigenlijk vooral over de geschiedenis en de diverse hedendaagse verschijningsvormen van de islam wereldwijd. Onverantwoord interessant, maar welke (nochtans beloofde) kennis brengt het ons bij over de ‘ander’? Integendeel, de buitenlandse gebeurtenissen van de laatste jaren zadelen Vlaamse moslims sowieso al onterecht op met een imagoprobleem. Media hoeven daar geen schep bovenop te doen.

Wat moet de pers dan wel doen? Zich aan de feiten houden, aldus van Koningsveld. De Ridder voegt toe dat de pers meer het woord moet geven aan islamitische verenigingen en hun woordvoerders. Maar die willen soms niet met de pers spreken! Inderdaad, het wederzijds wantrouwen is groot. Van Wiele: “Vroeger was het een woestijn. Toen waren er amper woordvoerders. Maar sinds de AEL is dat veranderd. Hoewel het nog steeds zoeken is!” Later tijdens het debat voert iemand uit het publiek aan dat de media AEL hebben kapot gemaakt. Volgens De Ridder bestaat er dan ook een perverse paradox: “Emancipatie van een maatschappelijke minderheidsgroep en het structureel racisme jegens die minderheidsgroep, zijn twee kanten van dezelfde medaille. Als de emancipatie toeneemt, stijgt ook het structureel racisme. Kijk, media houden gewoon niet van te mondige moslims die dingen vertellen die we niet willen horen”.

Volgens moderator Rik Van Cauwelaert is het taalgebruik na 9/11 verhardt. Van Wiele: “In de jaren ’80 had je het wilde racisme. Dat is geëvolueerd naar cultuurkritiek. Maar die zit nu wel in alle politieke geledingen.” Van Koningsveld vult aan: “Dat klopt en die cultuurkritiek heeft de aloude denkbeelden in het discours geloodst. Maar ook moslims uit het westen moeten zelf inspanningen leveren om dat negatieve discours om te buiten. Het is mijn opvatting dat ze zich moeten distantiëren van wandaden die gebeuren in naam van de islam maar waar zij verder niets mee te maken hebben.” Die stelling doet onder het publiek heel wat stof opwaaien. “Moeten wij ons excuseren voor alles wat anderen fout doen?”, vraagt een aanwezige zich af. Dala voert aan: “Inderdaad, je moet je geen schuldgevoel of negatief zelfbeeld op de hals halen over wat elders scheef groeit. Integendeel, jullie moeten zelfvertrouwen krijgen!” En ook De Ridder twijfelt: “Ik hoorde niet eerder een christen zich verontschuldigen over de praktijken van het IRA”.

Allochtone jongeren zijn belangrijke nieuwsconsumenten en daarvoor consulteren ze hoofdzakelijk Vlaamse nieuwsmedia, werpt Van Cauwelaert op. Dat bleek recent uit onderzoek van de KULeuven. Beseffen media onvoldoende dat hier een interessant publiekpotentieel zit? Het ziet er naar uit. Redacties zelf zijn in ieder geval nog steeds witte bastions. Dala: “Nog te vaak gebruiken ze het argument dat ze geen allochtonen vinden. Maar dat is onzin want die zijn er wel degelijk!”.

Het laatste woord is (voorlopig) voor de professor. “Zowel in België als in Nederland merk ik op dat de sociale problematiek geïslamiseerd wordt. De islam als grote boosdoener en oorzaak van de achterstelling.” Een gevaarlijke evolutie want moslims worden op die manier zelf verantwoordelijk gesteld voor hun positie in de samenleving. Maar volgens van Koningsveld spuit de aandacht voor islam ook doelbewust mist: “Het is de bedoeling om de aandacht van de maatschappelijke sociale problematiek af te leiden. Belangrijker is immers dat er wordt gewerkt aan onderwijs en tewerkstelling! De rest volgt dan wel … ”.