De workshop ging van start met het bepalen van de 'spelregels'. Unaniem werd overeen-gekomen dat kernbegrippen van de voormiddag een open houding, luisterbereidheid en wederzijds respect moesten zijn. Vervolgens vroeg Maria Cantanna aan alle deelnemers dat zij vijf groepen zouden noteren op een briefje waarmee zij zich identificeerden. Dit kon gaan van voetballer tot minderheid of moeder.

Na het verzamelen van de briefjes las de begeleidster enkele categorieën voor en moesten de deelnemers opstaan of blijven zitten om duidelijk te maken of zij zich met de genoemde groep identificeerden. Niet alleen gaf dit een beeld van wie zich met welke groep identificeerde, het gaf ook aan dat niet iedereen even trots is op bepaalde aspecten van zijn of haar identiteit. Om en plein public toe te geven dat je je met een bepaalde groep identificeert is dus niet altijd even gemakkelijk.

De brug werd vervolgens - op basis van een concreet voorbeeld - geslagen naar de constante verantwoording die vele jongeren met een etnisch-culturele achtergrond moeten afleggen. Het tenenkrullende "zijt gij een vreemde? Dat zout ge niet zeggen!", dat voor veel van deze jongeren bekend in de oren klinkt, was volgens de deelnemers een typisch voorbeeld van een negatieve uiting t.o.v. hen. Ook het feit dat men op den duur niet meer weet wat te antwoorden op de vraag 'Van waar ben je?' ('van Leuven', of 'van een Marokkaanse moeder en een Belgische vader wiens neef een Italiaan was, etc.') kwam als een frustratie aan de oppervlakte.

De link met vooroordelen was bijgevolg snel gemaakt. Tot verrassing van velen stelde Maria Cantanna dat het bestaan van vooroordelen ergens de logica zelve is - voor elk en iedereen - omdat ze orde scheppen in wat anders een chaotische wereld zou zijn. Ze voegde er echter aan toe dat mensen wel een belangrijke tweede stap kunnen zetten waardoor ze vooroordelen kunnen corrigeren en bijsturen. Dit vereist wel alertheid en zelfs een zekere training. Denk maar aan de stereotiepe man die overal verkondigt dat zijn Turkse buurman de beste is, maar wel kaffert op alle andere 'vreemdelingen': hij zou gebaat zijn bij het zetten van zo'n tweede stap.

De mate waarin we omgaan met identiteit heeft bovendien te maken met de drie rugzakken die iedere persoon draagt: een biologische (bijvoorbeeld de kleur van de ogen), een maatschappelijke (studies,...) en een persoonlijke (karakter,...). Wat in welke categorie thuishoort - studie kan bv. passen in zowel de maatschappelijke als de persoonlijke rugzak - is niet altijd eenduidig te bepalen. Ook de de discussie over geloof en identiteit - wie zich als moslim out wordt vaak louter nog als moslim beschouwt, ongeacht andere deelaspecten - werd kort gevoerd.

Dat alles geeft aan dat identiteitsbeleving in de eerste plaats een dynamisch begrip is. De deelnemers aan de workshop onderschreven dit en voegden eraan toe dat net dat identiteitsbeleving zo'n moeilijk proces maakt. Ook wie een studie of een activiteit baseert op identiteit krijgt hiermee te maken, want feitelijk werkt men dan op basis van een momentopname, die niet over de volledige identiteit reflecteert. Voor jongeren met een etnisch-culturele achtergrond - maar ook voor alle anderen - blijft omgaan met identiteit kortom een constante balanceeract waarop interne en externe factoren invloed hebben.

Hakim Benichou, stafmedewerker Minderhedenforum.NET